Dil bilgisi, dilleri bütün cepheleriyle konu edinip inceleyen bilimin adıdır. Arapçada sarf ve nahv ilmi, batı dillerinde ise gramer olarak adlandırılır. Bir dili seslerden cümlelere kadar, ihtiva ettiği bütün dil birliklerini, geniş bir şekilde mana ve vazife olarak inceleyen ilme dilbilgisi denir. Dil bilgisi, diğer birçok kuralın aksine belirli bir grup tarafından hazırlanmayıp, o dili kullanan insanların zaman geçtikçe gerekli kuralları yaratmalarından veya varolan kuralları dilin gelişimine değiştirmelerinden oluşur.

Dil bilgisi incelediği dil unsurlarına göre kendi içinde bölümlere ayrılır. Dilin seslerini inceleyen kısmına ses bilgisi (fonetik), yapı yönünden kelime ve şekilleri konu edinen kısmına şekil bilgisi (morfoloji veya sarf), kelime ve şekillerin çıkış yerlerini, yani menşelerini araştıran kısmına menşe veya türeme bilgisi (etimoloji), kelime ve şekillerin aralarındaki münasebetler ile cümleleri inceleyen dalına ise cümle bilgisi veya söz dizimi, sentaks veya nahv, dilin anlam oluşturma mekanizmalarını inceleyen semantik denmektedir. Dil ancak bu saydığı unsurlarla tamamlandığı gibi, dil bilgisi de bu unsurlardan teşekkül etmektedir. Bu bölümlerin hemen hepsi dilbilgisi içinde ayrı ayrı incelenmelerine rağmen, birbirlerinden kat'i çizgilerle ayrılmazlar ve daima birbirlerine karışırlar. Bu itibarla dil bilgisi bir dili bütün cepheleriyle bir bütün olarak ele alıp inceleyen ilmin adıdır.

İnsanoğlu tarihi akış içinde, zamanla biriken bilgiler sayesinde hemen her şeyi inceleme ve araştırma mevzuu yapmış, dillerin sırrını çözmeye çalışmış ve böylece yeni bir ilim dalı ortaya çıkarmıştır. Dillerin incelenmesi, Eski Yunan ve Hintlilerden başlayarak dillerin bağlı olduğu kaideler tesbit edilmeye çalışılmış ve bu kaidelerin ortaya çıkardığı bilgiye de gramer bilgisi denmiştir. Buna paralel olarak her dilin kelime hazinesi toplanmış neticede sözlükler ortaya çıkmıştır. Gramer sayesinde dillerin doğru okunup yazılması gerçekleşmiştir.

Bibliyografya [değiştir]AKSAN, Doğan (Hazırlayan) (1983), Sözcük Türleri, TDK, Ankara, 2. Baskı, 288 s.
AKSAN, Doğan (1978), Türkiye Türkçesinde Gelişmeli Sesbilim, (Hazırlayanlar: ATABAY, N-ÖZEL, S., ÇAM, A.-PİRALİ, N.), TDK, Ankara.
ATABAY, Neşe-ÖZEL, Sevgi-ÇAM, Ayfer (1981), Türkiye Türkçesinin Sözdizimi, TDK, Ankara, 131 s. (2003), Papatya Yayınları.
ATALAY, Besim (Haz.), (Bergamalı Kadri) (1946), Müyessiretü’l-Ulûm, İbrahim Horoz Basımevi, İstanbul.
BANGUOĞLU, Tahsin (1940), Ana Hatları ile Türk Grameri, İstanbul.
BANGUOĞLU, Tahsin (1959), Türk Grameri I: Sesbilgisi, TDK, Ankara, 306 s.
BANGUOĞLU, Tahsin (1986), Türkçenin Grameri, TDK, Ankara, 2. Baskı, 628 s.
BİLGEGİL, Kaya (1984), Türkçe Dilbilgisi, Dergâh Yayınları, İstanbul
BOZKURT, Fuat (1995), Türkiye Türkçesi, Cem Yayınevi, İstanbul, 552 s.
BURDURLU, İbrahim Zeki (1982), Uygulamalı Cümle Çözümlemeleri, İstanbul.
DELİCE, H. İbrahim, (2003), Türçe Sözdizimi, Kitabevi, İstanbul, 248s.
DEMİRAY, Kemal (1964), Türkçe Dilbilgisi, Ankara.
DEMİRCAN, Ömer (1996), Türkçenin Sesdizimi, Der Yayınları, İstanbul, X+196 s, (2002) Der Yayınları.
DEMİRCAN, Ömer (1979), Türkiye Türkçesinin Ses Düzeni Türkiye Türkçesinde Sesler, Ankara
DEMİRCAN (1977), Ömer, Türkiye Türkiye Türkçesinde Kök-Ek Bileşmeleri, TDK, Ankara
DENY, Jean (1992), Grammaire de la Langue Turque, Dialecte Osmanli, Paris, 1920, 1216 s.
DEVELİ, Hayati (2001), Osmanlı Türkçesi Kılavuzu 1-2, Kitabevi.
DENY, Jean (1941), Türk Dili Grameri, (Osmanlı Lehçesi), Çev.: ELÖVE, A.U., İstanbul
DENY, Jean (1995), Türk Dili Gramerinin Temel Kuralları, (Çeviren: Oytun ŞAHİN), TDK, Ankara, XII+164 s.
DİLMEN, İbrahim Necmi (1930), Türkçe Gramer, İstanbul, 2 cilt.
DİZDAROGLU, Hikmet (1976), Tümcebilgisi, TDK, Ankara, 522+2 s.(doğru-yanlış cetveli).
DİZDAROGLU, Hikmet (1988), Türkçede Sözcük Yapma Yolları, Ankara, 1962.
ECKMANN, János, Çağatayca El Kitabı, (Çeviren: Günay KARAAĞAÇ), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay., İstanbul, XVI+288 s.
EDİSKUN, Haydar (1992), Türk Dilbilgisi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 4. Baskı, 407 s.
ELÖVE, Ali Ulvi (Çeviren), (Jean DENY) (1941), Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), TDK, İstanbul, XXII+1142+İlâve Doğru-Yanlış Cetveli)+XLI+A-G (İçindekiler).
EMECAN, Neşe (1998), 1960'tan Günümüze Türkçe, İstanbul.
EMRE, Ahmed Cevat (1945), Türk Dilbilgisi, TDK, İstanbul, XIX+613 s.
ERGİN, Muharrem (1987), Osmanlıca Dersleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 9. Baskı, VIII+124+236+16 s.
ERGİN, Muharrem (1985), Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 5. Baskı, XXVIII+407 s.
GABAIN, Annamarie (1988) , Eski Türkçenin Grameri, (Çeviren: Mehmet AKALIN), TDK, Ankara, XXIII+313 s.
GENCAN, Tahir Nejat (1966), Dilbilgisi, TDK, İstanbul, XV+412 s, (2001), Ayraç Yayınları .
GÖĞÜŞ, Beşir (1969), Faydalı Dilbilgisi, I-II-II, İstanbul
GÖKNEL, Yüksel (1974), Modern Türkçe Dilbilgisi, İzmir
GRÖNBECH, K. (1995), Türkçenin Yapısı, (Çeviren: Mehmet AKALIN), TDK, Ankara, 148 s.
HACIEMİNOCLU, M. Necmettin (1984), Türk Dilinde Edatlar, Milli Eğitim Bak., İstanbul, 3. Baskı, VIII+335+1 s.
HACIEMİNOĞLU, Necmettin (1991), Türk Dilinde Yapı Bakımından Fiiller (En Eski Türkçeden Çağdaş Türk Şivelerine Kadar), Kültür Bak., Ankara, 279 s.
HACIEMİNOĞLU, Necmettin (1991), Türk Dilinde Yapı Bakımından Fiiller, Kültür Bak. Yay., Ankara
HATİBOĞLU, Vecihe (1981), Türk Dilinde İkileme, TDK, Ankara, 2. Baskı, 120 s.
HATİBOĞLU, Vecihe (1981), Türkçenin Ekleri, TDK, Ankara
HATİPOĞLU, Vecihe (1972), Türkçenin Sözdizimi, Ankara
KARAHAN, Leyla (1991), Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları, Ankara.
KARAAĞAÇ, Günay (2003), Çağatayca El Kitabı, Akçağ Yayınları.
KOÇ, Nurettin (1996), Yeni Dilbilgisi, İstanbul.
KONONOV, A. N (1956)., Grammatika Sovremennogo Turetskogo Literaturnogo Yazıka, Akademiya NAUK SSSR Institut Vostokovedeniya, Moskva-Leningrad, 569 s.(Tıpıkbasım (2001), Multilingual, İstanbul)
KORKMAZ, Zeynep (1994), Türkçede Eklerin Kullanılış Şekilleri ve Ek Kalıplaşması Olayları, TDK, Ankara, Üçüncü baskı, X+92 s.
KORNFILT, J. (1997), Turkish, London:Routledge.
KUTLUK, İbrahim (1976), Sözcük Türleri I, (D. AKSAN-N.ATABAY-S.ÖZEL ile), Ankara
KÜKEY, Mazhar (1975), Türkçenin Sözdizimi, Ankara
LEES, Robert B. (1961), The Phonology of Modern Standard Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton and Co. The Hague, Netharlands, VII+76 s.
LEWIS, G.L. (1967), Turkish Language, Oxford Universitiy Press.
MUNGAN, Güler (2002), Türkçede Fiillerden Türetilmiş İsimlerin Morfolojik ve Semantik Yönden İncelenmesi, Simurg Yayınları.
NASH, Rose (1973), Turkish Intonation, Mouton.
ÖZDEN, Ragıp Hulusi (1938), Tarihsel Bakımdan Öztürkçe ve Yabancı Sözcüklerin Fonetik Ayraçlaır I, İstanbul, 21 s.
ÖZEL, Sevgi (1976), Sözcük Türleri II, (D. AKSAN-N.ATABAY ile), Ankara.
ÖZEL, Sevgi (1977), Türkiye Türkçesinde Sözcük Türetme ve Birleştirme, Ankara.
SELEN, Nevin (1979), Söyleyiş Sesbilimi, Akustik Sesbilimi ve Türkiye Türkçesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
SWIFT, Llyod B. (1963), A Reference Grammar of Modern Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton and Co. The Hague, Netharlands, 267 s.+4 Analyses (Tables).
ŞİMŞEK, Rasim (1987), Örneklerle Türkçe Sözdizimi, Trabzon.
TANSU, Muzaffer (1941), Türk Dilinin Entonasyonu: Tecrübi Etüd, Ankara.
TANSU, Muzaffer (1963), Durgun Genel Sesbilgisi ve Türkçe, Ankara.
TEKİN, Talat (1988), Orhun Yazıtları, TDK, Ankara, XIV+200+23+4 s.(Yazıtların Kopyası)
TEKİN, Talat (1994), Türkoloji Eleştirileri, Doruk Yayınları, Ankara.
TEKİN, Talat (1995), Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler, Kültür Bak. Simurg, Ankara, 192 s.
TİMURTAŞ, Faruk K. (1987), Osmanlı Türkçesi Giriş I (Eski Yazı—Gramer—Aruz—Metinler), Umur Reklamcılık ve Matbaacılık, İstanbul, 9. Baskı, XVI+232+176 s.
TİMURTAŞ, Faruk K., Osmanlı Türkçesi Grameri III (Eski Yazı ve İmlâ—Arapça—Farsça—Eski Anadolu Türkçesi), Umur Reklamcılık ve Matbaacılık, İstanbul, 3. Baskı, XV+469 s.
TİMURTAŞ, Faruk K. (1983), Osmanlı Türkçesi Grameri III , (5. Baskı), Umur Reklâmcılık, İstanbul
TİMURTAŞ, Faruk Kadri (1994), Eski Türkiye Türkçesi XV. Yüzyıl (Gramer-Metin-Sözlük), Enderun Kitabevi, İstanbul.
ŞAHIN, Hatice (2003), Eski Anadolu Türkçesi, Akçağ Yayınları.
UNDERHILL, R. (1976), Turkish Grammar, Mass:The MIT Press.
Kaynak: dilbilimi.net - Dil Bilimi Sitesi